Global endüstriye bakıldığı zaman, küresel enerji talebinin yaklaşık %40'ını tek başına oluşturduğu görülüyor. Motorlar, pompalar, kompresörler, ısıtma sistemleri enerji telebinin büyük kısmını tüketen ve tüm bu ekipmanları işleten sektörler konumunda. Ayrıca bu sektörler, verimliliğe ciddi yatırım yapabilecek sermayesi ve teknik altyapısı olan sektörler.
Ama üzerinde yeterince durulmayan bir konu var:
Sanayi tesislerinde bu tür enerji tüketen ekipmanlar genellikle 20-30 yıl boyunca kullanılıyor. Bugün verimsiz bir ekipmana yatırım yapan bir şirket, o kaybı on yıllar boyunca sırtında taşıyor. Yanlış devirde çalışan bir motor, düzenli bakımları yapılmayan kazanlar ve ısı eşanjörleri, gereksiz enerji harcayan bir üretim süreci gibi tüm etkenler zamanla katlanarak büyüyen kalıcı maliyetler yaratıyor.
Beni asıl düşündüren de bu. Verimsiz enerji kullanımı sadece maliyet ve emisyon artırmıyor; bir şirketin rekabette öne geçmesini, pazar payı kazanmasını, yakıt fiyatlarındaki şoklara karşı dayanıklı olmasını da doğrudan etkiliyor. O zaman soru şu: enerji verimliliği neden hâlâ geniş çapta hayata geçirilmiyor?
VERİMLİLİK SADECE TASARRUF DEĞİL, BİR REKABET AVANTAJI
Burada alışılagelmiş bir bakışa itiraz etmek istiyorum. Enerji verimliliği genelde ya maliyet düşürme aracı ya da çevresel bir sorumluluk olarak sunuluyor. İkisi de doğru ama ikisi de eksik bir tanım.
Son yıllarda ziyaret ettiğim onlarca sanayi şirketinden gördüğüm şu: enerji verimliliği aslında stratejik bir avantaj kaynağı. Maliyet kalemi değil, kâr artırıcı bir mekanizma. Risk değil, dayanıklılık kaynağı.
Bunu dört başlıkta açıklayabilirim:
1. Kâr getiriyor: Verimli teknolojiler aynı çıktıyı daha düşük işletme maliyetiyle üretmeyi mümkün kılıyor. Temiz teknoloji maliyetleri son on yılda %80'e varan oranda gerilediği için, verimlilik ve elektrifikasyona geçişin iş gerekçesi her geçen yıl güçleniyor. Ziyaretlerim sırasında sahada gördüklerime göre şirketlerin %98'i en azından bir miktar verimlilik yatırımı planlıyor. Yani istek var; eksik olan hız.
2. Dayanıklılık kazandırıyor: Bu benim için özellikle önemli bir mesele. Enerji talebini düşürmek, yakıt fiyat dalgalanmalarına ve tedarik kesintilerine maruziyeti azaltıyor ve bu insanları doğrudan etkiliyor. Küresel petrolün %30'unu ve doğalgazın %40'ını sadece iki ülkenin kontrol ettiği bir dünyada, tüketmediğiniz her kWh, fiyatı başkalarının belirlediği bir riskten kurtulduğunuz anlamına geliyor. Bu, verimlilikten öte bir dayanıklılık meselesi.
3. Karbonsuzlaşmayı hızlandırıyor: Emisyonları azaltmanın en hızlı ve en ucuz yollarından biri enerji verimliliği. Elektrifikasyonla bir araya geldiğinde etki daha da büyüyor. Örneğin, yenilenebilir enerji kaynağınız var ise (GES yada RES gibi) enerji ihtiyacınızın bir kısmını elektrikli kazanlar ile üretebilirsiniz. Net sıfır senaryosuna ulaşmada bile, sanayi hedeflerine ulaşmada verimliliğin payı elektrifikasyondan daha büyük. İkisi de gerekli, ama hangisinin önce geldiği de önemli.
4. İstihdam yaratıyor: Bu alandaki çözümler mühendislik, dijital optimizasyon, sistem entegrasyonu ve sanayi hizmetleri üzerine kurulu. Verimlilik ve elektrifikasyon dahil temiz enerji teknolojilerine yapılan küresel yatırımın on yıl bitmeden 2 trilyon doları aşması bekleniyor. Bu da somut iş, somut beceri, somut ekonomik hareket demek.
SEKTÖR NE DİYOR?
Enerji verimliliği alanında çalışan sektör dernekleri verilerine göre sektör liderlerinin yaklaşık %80'i enerji verimliliğini rekabet gücünün anahtarı olarak görüyor.
Yine de küresel ölçekte sanayide enerji verimliliği ilerlemesi neredeyse durma noktasına geldi: 2019-2025 arasında yıllık artış sadece %0,2 seviyesinde kaldı. Beni en çok kaygılandıran rakam bu; hedef belli ama uygulama geride kalıyor.
NEDEN UMUTLUYUM
Yine de değişimin işaretlerini görüyorum.
EVÇED’in Enerji Verimliliği Hareketi, verimlilik ilerlemesini hızlandırmayı, uygun fiyat politası oluşturmayı, enerji güvenliğini güçlendirmeyi ve rekabet gücünü arttırmak için çeşitli destek programları sunuyor.
Rakamlar da bunu destekliyor: Küresel enerji verimliliği ve son kullanım harcamaları 2015'te 450 milyar dolardan 2025'te 773 milyar dolara çıktı; yani %72'lik bir artış yaşadı. Sermaye bu yöne kayıyor. Benim sorduğum tek soru, bunun yeterince hızlı olup olmadığı.
Açıkçası, henüz yeterince hızlı olduğunu düşünmüyorum. Ama dünyanın bu konuda gerçek bir kırılma noktasına her zamankinden daha yakın olduğuna inanıyorum.
