Bakım profesyonellerinin aktif olarak yer aldığı ve yüksek etkileşimle bilgi paylaştığı özel topluluğumuzda yöneltilen “Arıza kök neden analizi nasıl yapılıyor?” sorusu, aslında yalnızca teknik bir yaklaşımı değil; veri yönetimi, kurum kültürü ve bütünsel sistem bakışını kapsayan çok katmanlı bir süreci ifade ettiğini gösteriyor.
KÖK NEDEN ANALİZİ: SADECE ARIZAYI DEĞİL, SİSTEMİ OKUMAK
Kök neden analizinin yalnızca arızalı ekipmanı incelemekten ibaret olmadığını, çoğu zaman tüm sistemin değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Mekatronik Mühendisi ve Bakım & Güvenilirlik Odaklı Sistemler Uzmanı Orhan Cevizözü, süreci disiplinli bir metodoloji ile ele alıyor.
Cevizözü’nün sahada uyguladığı yaklaşım şu temel adımlardan oluşuyor:
- Arıza verisinin toplanması (CMMS kayıtları, operatör geri bildirimleri, titreşim analizi, termal görüntüleme),
- 4M analizi ile insan, makine, metot ve malzeme başlıklarında ayrıştırma,
- 5 Neden yaklaşımı ile semptomdan kök nedene inme,,
- FMEA / risk analizi ile tekrar olasılığı ve etkinin değerlendirilmesi
- Kalıcı aksiyon planı ile bakım stratejisinin güncellenmesi.
Cevizözü’ne göre sahadaki en kritik gerçek ise şu:
“Arızaların önemli bir bölümü teknik bir hatadan değil; bakım disiplini eksikliği, yanlış parametreler veya ihmal edilen kontrollerden kaynaklanıyor.”
Bu noktada Cevizözü şöyle dikkat çekici bir vurgu daha yapıyor: “Bakımda dijital dönüşüm, sensör yatırımıyla değil veri kültürüyle başlar.”
Cevizözü ayrıca, ekipman envanteri, arıza geçmişi ve bakım kayıtları sağlıklı tutulmadan yapılan dijital yatırımların sürdürülebilir fayda sağlamadığını özellikle belirtiyor.
SAHADA PRATİK YAKLAŞIM: HIZLI VE KATILIMCI METOTLAR
Santa Farma İlaç Makine Mekanik Bakım Uzmanı Ferdi Yoloğlu, kök neden analizinde ekip katılımının önemine dikkat çekiyor. Yoloğlu, sahada teknisyenlerle birlikte yürütülen analizlerde özellikle Balık Kılçığı (Ishikawa) ve 5 Neden yöntemlerini tercih ettiklerini belirtirken, bu tercihinin arkasındaki temel nedenleri ise şöyle sıralıyor:
- Sonuca hızlı ulaşılması,
- Teknik ekiplerin sürece daha kolay dahil edilmesi.
Bu yaklaşım, kök neden analizinin yalnızca mühendislik değil, aynı zamanda ekip yönetimi disiplini olduğunu da ortaya koyuyor.
SAHADAN BİR VAKA: GÖRÜNMEYEN KAÇAK, GİZLİ MALİYET
Atlas Enerji Üretim Türbin Bakım Mühendisi Muhammed Çağrı Güler, kök neden analizinin sahadaki karşılığını ise somut bir örnekle aktarıyor. Tesisteki kompresörlerin zamanla sisteme yeterli basınçlı hava sağlayamaz hale geldiğini ve ilk etapta yapılan vibrasyon analizlerinde herhangi bir mekanik problem tespit edilemediğini söyleyen Güler, “Bunun üzerine ekip, sistem yaklaşımıyla hareket ederek P&ID ve PFD diyagramlarını referans alıp hat boyunca detaylı bir inceleme başlatıyor. Ultrasonik ölçüm cihazlarıyla gerçekleştirilen kaçak taraması sonucunda sistemdeki hava kaçakları tespit edilerek haritalandırılıyor.
Kaçakların giderilmesiyle birlikte kritik bir gerçek ortaya çıkıyor:
Kompresörlerden biri, sistemdeki kayıpları telafi edebilmek için gereksiz şekilde ekstra yükte çalışıyor.”
Yapılan iyileştirme sonrası:
- Kompresör yedek konuma alınıyor,
- Sistem dengeleniyor,
- Önleyici bakım kapsamında periyodik ultrasonik ölçümler planlanıyor.
Bu örnek, kök neden analizinin çoğu zaman ekipmanın kendisinden değil, sistem kayıplarından kaynaklanan sorunları ortaya çıkardığını net biçimde gösteriyor.
ÇOK BOYUTLU YAKLAŞIM: ENERJİ, OPERATÖR VE VERİ
Delta Galil Industries Bakım Müdürü Atilla Birinci, kök neden analizinde yalnızca ekipmana odaklanmanın yetersiz olduğuna dikkat çekiyor. Birinci’ye göre doğru analiz için şu üç alan birlikte değerlendirilmeli:
- İşletme şartları,
- Enerji kalitesi (harmonikler, gerilim dalgalanmaları vb.),
- Operatör kullanımı.
Birinci, bu yaklaşımda veri ve trend takibinin kritik rol oynadığını özellikle vurguluyor.
TESİSAT GERÇEĞİ: DOĞRU TASARIM, DOĞRU ANALİZ
Keskinoğlu Teknik Müdürü İbrahim Ayyıldız ise sahadaki en çarpıcı gerçeklerden birine şöyle dikkat çekiyor:
“Bazen sorun ekipmanda değil, doğrudan tesisatın kendisinde.”
Ayyıldız’ın paylaştığı örnekte:
- Yetersiz olduğu düşünülerek ikinci kompresör yatırımı yapılmış,
- Ancak yapılan detaylı incelemede, uzun ve dar çaplı hatlarla yapılan hatalı dağıtım sistemi tespit edilmiş.
Yapılan çalışmalar sonucunda:
- Tüm hava hattı yeniden tasarlanıyor,
- Tüketim analizi çıkarılıyor,
- Sistem optimize ediliyor,
- Kompresör ihtiyacı bire düşürülüyor.
Ek olarak enerji geri kazanımı da sağlanarak, kompresörün sıcak havası farklı bir alanda değerlendiriliyor. Ayyıldız, “Ekipman almadan önce sistemi anlamak gerekir.” diyerek, aksi halde yapılan yatırımların, problemi çözmek yerine büyütebildiğini de sözlerine ekliyor.
SONUÇ: KÖK NEDEN ANALİZİ BİR TEKNİK DEĞİL, BİR KÜLTÜRDÜR
Sahadan gelen bu geri bildirimler, kök neden analizinin yalnızca bir yöntemler bütünü olmadığını açıkça ortaya koyuyor. Doğru veri, disiplinli yaklaşım, ekip katılımı ve sistem bakış açısı olmadan yapılan analizler, geçici çözümler üretmekten öteye geçemiyor.
Bugünün bakım dünyasında kök neden analizi arızayı çözmek için değil, aynı arızanın tekrarını engellemek için ve en önemlisi sistemi iyileştirmek için yapılır.
