Süreçlerin nasıl işlediği kolay kavranabilecek bir konu değildir. Nobel ödülü verilmiş bir kimyacı “bizim bir süreci anlayabilmemiz için bir saniyeyi bir milyara bölmemiz gerekir” demişti. Durum bu kadar derinlerde olunca pek çok süreci ancak ampirik (kurama değil, gözleme ve deneye dayanan) olarak anlamaya çalışmamız sonuç verebilir. Bunun için süreçten veriler toplayıp analiz ederek girdilerle çıktılar arasındaki ilişkileri gün ışığına çıkartmamız gerekir.  Süreçlerde girdi çıktı ilişkileri çok çeşitli ve karmaşıktır. Bir girdi pek çok çıktıyı etkileyebildiği gibi pek çok girdi de yalnızca bir çıktıyı etkileyebilir. Bir girdi birkaç çıktıyı olumlu etkilerken diğerlerine karşı zararlı olabilir. Tüm ilişkilerin keşfedilip, testlerde doğrulaması yapıldıktan sonra dokümante edilmesi modelleme olarak adlandırılır. Diğer ifade ile model kurmak Y’ler ve X’ler arasında denklemler kurmak, böylelikle sürecin davranışını temsil eden benzerini oluşturmak demektir. 

Model yeterli doğruluğa sahip ise çok önemli bir fayda sağlar; sürecin sonraki adımlarını öngörme olanağı doğar.  Bağımlı değişkenlerin hangi değerleri alacakları anlaşılabilir, hangi değişkene ne kuvvette etki yapılırsa istenmeyen durumlara ulaşılmayacağı hesaplanabilir. Bu öngörü sürece doğru müdahaleler yapma şansı yaratır ve süreç diğer kontrol algoritmalarıyla kıyaslanamayacak düzeyde kararlı hale gelir. Bunun anlamı tesisin işletme giderlerinin hatırı sayılır şekilde düşmesidir, çünkü süreçlerin dalgalanması, değişkenliğin var olması kayıplar yaşanması demektir!

Bugün dünya devi kimya ve ilaç firmalarında bu yaklaşım “model tabanlı kestirimci kontrol” adıyla standart olmuştur. Bu işlemin zor yanı modelin hazırlanması aşamasıdır. Ancak bir firma geliştirmiş olduğu çözüm ile model kurmayı otomatik hale getirmiş bulunmaktadır. Süreçten toplanan veriler ile el değmeden model hazırlanmakta ve neredeyse test, ayar işlemlerine dahi gerek duymadan süreçlerdeki kayıplar önlenmektedir.

Model tabanlı kestirimci kontrol kristal küre üzerinden sihirli değneği göstermektedir.