Elektrik dağıtım şebekelerinin sürdürülebilirliği, ekipmanların ekonomik ömrü süresince sergilediği performansın teknik ve ekonomik olarak optimize edilmesine bağlıdır. Mevzuatta "Şebeke Yenileme" olarak tanımlanan Üçüncü Seviye Planlı Bakım, arıza bazlı bakım (reaktif bakım) döngüsünden proaktif mühendislik yönetimine geçişin en önemli evresidir. Dicle EDAŞ Kıdemli Bakım Mühendisi Mehmet Kadri Taşçı, üçüncü seviye bakımın operasyonel kapsamı, metodolojisi ve regülatif çerçevesini inceledi.
BAKIM HİYERARŞİSİ VE ÜÇÜNCÜ SEVİYE BAKIM
Elektrik dağıtım sistemlerinde bakım faaliyetleri, müdahalenin derinliği ve amacına göre üç seviyede sınıflandırılır. Birinci ve İkinci Seviye Planlı Bakım temel olarak "durum izleme" ve "koruyucu müdahale" odaklıyken; Üçüncü Seviye Planlı Bakım, şebeke unsurlarının teknik ömrünü uzatan, kapasitesini artıran veya teknolojik olarak modernize eden kapsamlı bir yenileme faaliyetidir. EPDK mevzuatı uyarınca bu seviye, basit bir onarımın ötesinde, alt seviye bakım sonuçları neticesinde oluşan ihtiyaçlar doğrultusunda gerçekleştirilen sistematik bir iyileştirme sürecidir.
ÜÇÜNCÜ SEVİYE BAKIMIN TEKNİK KAPSAMI VE UYGULAMA ALANLARI
Elektrik Dağıtım Şirketlerinin Planlı Bakım Harcamalarının Tarife Hesaplamalarında Dikkate Alınmasına İlişkin Usul Ve Esaslar Madde-7’den hareketle Üçüncü Seviye Planlı Bakım faaliyeti, Birinci ve İkinci Seviye faaliyet sonuçları neticesinde oluşan ihtiyaçlar doğrultusunda gerçekleştirilecek aşağıda yer alan iş ve işlemlerden oluşur:
- OG/AG havai hat/yeraltı kablosu,
- Enerji nakil hattı şebeke güçlendirme veya kısmi yenileme işleri,
- Bina inşaat yenileme ve çevre güvenliği iyileştirme işleri, trafo/KÖK işleri,
- AG pano/SDK/kofra vb. anahtarlama teçhizatı değişim ve yenileme işleri,
- Hücre değişimi veya ilave hücre işleri,
- Aydınlatma şebekesi işleri,
- İletken/kablo yenileme, kesit yükseltme, ilave iletken çekilmesi işleri,
- İzolatör/travers değişimleri,
- İndirici Merkez/Dağıtım Merkezi/Kesici Ölçü Kabini/Trafo Postası/Direk Üstü
- Trafolarda, havai hatlarda, aydınlatma tesislerinde parafudr ve topraklama iyileştirmeleri,
- Modüler hücreli sisteme dönüşüm haricindeki trafo bina tadilatları,
- Trafo binası çatı ve oluk yenileme gibi inşaat işleri,
- Mevcut trafo binalarının etrafına yapılan tel çit ve çevre düzenleme işleri,
- Dağıtım trafosu bakım, onarım ve izolasyon işleri,
- Akü/Redresör grubu DC sistem yenilenmesi,
- Sekonder teçhizat (ayırıcı, sekonder pano, RTU pano, SCADA sistemleri, haberleşme tesisatları, akım/gerilim trafoları) değişimleri,
- Birim bedele tabi olması koşuluyla ikinci seviye planlı bakım işlerinin kapsamlı ve bütüncül olarak yapıldığı diğer işlemler.
METODOLOJİ VE OPERASYONEL PROSEDÜRLER
Mühendislik yönetimi açısından Üçüncü Seviye Planlı Bakım süreci tesadüfi değil, veri odaklı bir iş akışını takip eder:
• Önceliklendirme ve Planlama: Bakım periyotları; AG/OG havai enerji nakil hatları için 5 yıl, diğer teçhizatlar için 2 yıllık periyotlar baz alınarak, bölgesel ihtiyaçlar ve arıza sayıları doğrultusunda önceliklendirmeler dikkate alınarak belirlenir.
• Uygulama ve Kayıt Altına Alma: Planlı bakım harcamaları için hakedişler, geçici kabul belgeleri veya geçici kabul şartı olmayanlarla ilgili enerjilendirme tutanağı, bakım yapıldığına dair fotoğraflar (varsa termal kamera görüntüleri) ve bakım tutanakları hazırlanır, incelemelerde sunulmak üzere saklanır.
• Kabul ve Denetim Süreci: Planlı bakım kapsamında değiştirilen dağıtım varlıklarına ilişkin bilgiler coğrafi bilgi sistemlerinde ve diğer varlık yönetim sistemleri altyapılarında kaydedilir. Kaydedilen bilgilerde eksiklik olması durumunda söz konusu durumun tarifelere etkileri tespit edilir ve bu etkiler nispetinde düzeltme yapılır.
Planlı bakım harcama gerçekleşmeleri Kurumca belirlenen formatta EDVARS üzerinden hazırlanarak bildirim talimatına uygun şekilde EBİS vasıtasıyla Kuruma sunulur.
REGÜLATİF ÇERÇEVE VE EKONOMİK ETKİ
TEDAŞ birim fiyatları üzerinden yapılan hesaplamalarda, birim fiyat avantajları ve bütçe gerçekleşme oranları kritik öneme sahiptir. Mevzuatın 9. maddesi uyarınca, bütçenin %95'inin altında kalan gerçekleşmelerde kademeli ceza mekanizmaları uygulanırken; başarılı bir bakım programı, şirketin hizmet kalitesi performansını artırarak tarife düzeltmelerinde avantaj sağlar.
KİMLER TARAFINDAN YAPILIR?
Bu seviyedeki işlemler, yüksek teknik uzmanlık ve ağır ekipman (vinç, ekskavatör, sepetli araç, vb.) gerektirir. Bu nedenle genellikle yüklenici firmalar (müteahhitler/taşeronlar) aracılığıyla veya dağıtım şirketinin uzman "Tesis/Bakım" ekipleri tarafından yürütülür.
SONUÇ
Üçüncü Seviye Planlı Bakım, enerji arz güvenliğinin ve şebeke esnekliğinin temel taşıdır ve bir elektrik dağıtım şebekesinin "check-up" sonrası geçirdiği "cerrahi müdahale" gibidir. Sadece bozulanı tamir etmez, sistemin gelecekteki yükleri taşıyabilecek kapasitede kalmasını sağlar. Mühendislik disipliniyle yönetilen bu süreç, dijitalleşen şebekelerin ve akıllı sistemlerin temel taşıdır.
