Dergimizin Şubat sayısında 3. seviye planlı bakım hakkında bir girizgâh yaparak genel çerçevesiyle bir değerlendirmede bulunan Dicle EDAŞ Kıdemli Bakım Mühendisi Mehmet Kadri Taşçı, bu yazısında 3. seviye planlı bakım (Şebeke Yenileme) faaliyetlerinin hangi yasal ve teknik mevzuat yapısı dahilinde yürütüldüğünü ve bu faaliyetlerin tabi olduğu temel düzenlemeleri şöyle aktardı:
1. ENERJİ DAĞITIM SEKTÖRÜ MEVZUATI (ELEKTRİK DAĞITIMI)
Elektrik dağıtım şebekelerinde 3. seviye bakım, doğrudan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) düzenlemelerine tabidir:
• Temel Usul ve Esaslar: "2026-2030 Dönemi Elektrik Dağıtım Şirketleri Planlı Bakım Harcamaları Tarifesi Usul ve Esasları" bu faaliyetlerin bütçelendirilmesi ve uygulanması için ana çerçevedir.
• Yasal Dayanaklar: 4628 sayılı EPDK Kanunu, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği ve Dağıtım Tarifesinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ bu işlemlerin yasal zeminini oluşturur.
• Teknik Yönetmelikler: Uygulama aşamasında Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği, Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği hükümlerine uyulması zorunludur.
• Şartnameler ve Birim Bedeller: İşlemler, TEDAŞ Elektrik Dağıtım Tesisleri Genel Teknik Şartnamesi ile TEDAŞ ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan güncel birim fiyatlar (genellikle %25 indirimli olarak) esas alınarak yürütülür.
2. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ (İSG) MEVZUATI
3. seviye bakımlar, doğası gereği yüksek riskli işlemler olduğu için en üst düzey İSG kurallarına tabidir:
• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Tüm bakım süreçlerinin üst yasal otoritesidir; risk değerlendirmesi yapılmasını ve güvenli çalışma ortamı sağlanmasını zorunlu kılar.
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: Özellikle Madde 6/A (Önemli Bakım ve Onarım) kapsamında, ekipmanın güvenliğini veya kapasitesini etkileyen 3. seviye müdahalelerden sonra yeniden periyodik kontrol yapılması yasal bir zorunluluktur.
• EKİPNET Sistemi: Önemli bakım sonrası düzenlenen raporların Bakanlık dijital sistemi olan EKİPNET'e kaydedilmesi şarttır.
3. MESLEKİ YETERLİLİK VE PERSONEL STANDARTLARI
Bakımı yapacak personelin yetkinliği şu yasalara tabidir:
• 5544 Sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) Kanunu: Tehlikeli işlerde çalışanların mesleki eğitim belgesine sahip olmasını zorunlu kılar.
4. SÖZLEŞME VE ŞARTNAME ÇERÇEVESİ
Şirketler ve yükleniciler arasındaki ilişkiler şu metinlerle düzenlenir:
• Planlı Bakım-Onarım-Şebeke Yenileme İşleri Genel Şartnamesi: İhale dokümanlarının ve sözleşmelerin uygulanma esaslarını belirler.
• Birim Fiyat Sözleşmeleri: TEDAŞ birim bedelleri üzerinden yapılan indirimli anlaşmaları kapsar.
• Bakım Talimatları: YG/AG Havai Hat, Trafo ve Aydınlatma Bakım Talimatları gibi teknik rehberler doğrultusunda işlem yapılır.
5. ÇEVRE VE ATIK YÖNETİMİ MEVZUATI
Özellikle şebeke yenileme sırasında ortaya çıkan atıklar için; Atık Yönetimi Yönetmeliği ve Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulması ve atıkların kaynağında ayrıştırılarak lisanslı tesislere teslim edilmesi zorunludur.
6. HAVACILIK SEKTÖRÜ (ÖZEL ALAN)
Eğer 3. seviye bakım havacılık alanındaysa (Üs Bakımı veya Komponent Revizyonu):
• SHT-145 (Onaylı Hava Aracı Bakım Kuruluşları Talimatı) ve SHY-M (Sürekli Uçuşa Elverişlilik Yönetmeliği) hükümlerine, ayrıca TS EN 4179 NDT standartlarına tabi olur.
EPDK 2026-2030 TARİFE DÖNEMİ
EPDK tarafından belirlenen ve 1 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe giren yeni düzenlemelerle, elektrik dağıtım şebekelerindeki planlı bakım faaliyetlerinde ve periyotlarında stratejik değişiklikler yapılmıştır.
EPDK'nın 2021-2025 dönemi esasları ve 2026 sonrasında hayata geçecek olan değişikliklerin temel amacı, elektrik dağıtım şebekesinin teknik ömrünü uzatmak, enerji kesintilerini minimize etmek ve operasyonel güvenliği en üst seviyeye çıkarmaktır.
Yeni dönemde (2026-2030) bakım periyotlarında öne çıkan temel değişiklikler şunlardır:
1. ORMANLIK ALANLARDA YILLIK BAKIM ZORUNLULUĞU
En kritik değişiklik, orman yangınlarıyla mücadele kapsamında bu bölgelerdeki hatlara yönelik getirilmiştir.
• Periyot Değişikliği: Ormanlık alanlar içerisinde bulunan enerji nakil hatları için birinci ve ikinci seviye planlı bakım faaliyetleri artık her yıl (yıllık) gerçekleştirilecektir.
• İşlem Zorunluluğu: Orman budama ve hat altı temizleme işlemleri doğrudan planlı bakım kapsamına alınmış ve zorunlu hale getirilmiştir. Bu bakımları ihmal eden veya aksatan şirketlere EPDK tarafından ceza uygulanacaktır.
2. TEKNOLOJİ ENTEGRASYONU: İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI (İHA)
Gözlem ve temel bakımdan oluşan birinci seviye planlı bakım aşamasında denetim yöntemleri modernize edilmektedir.
• İHA ile Kontrol: Mevcut termal kamera kontrollerinin yanı sıra, artık insansız hava araçları (İHA) ile kontrol yapılması da zorunlu hale gelmiştir. Bu sayede denetimlerin dijital kanıtlarla (video, koordinat verisi vb.) desteklenmesi hedeflenmektedir.
3. GENEL BAKIM PERİYOTLARI
Diğer tesisler için mevcut periyotlar büyük oranda korunmakla birlikte, uygulama esasları sıkılaştırılmıştır:
• Birinci Seviye (Gözlem): Geçici kabulü yapılmış tüm dağıtım tesisleri için 2 yılda bir yapılmaya devam edilecektir.
• İkinci Seviye (Koruyucu Bakım):
◦ Alçak Gerilim/Orta Gerilim (AG/OG) havai enerji nakil hatları hariç diğer tesis ve teçhizat için 2 yılda bir uygulanacaktır.
◦ AG/OG havai enerji nakil hatları için genel periyot 5 yılda bir olarak belirlenmiştir.
4. BÜTÇE VE MALİ ETKİLER
• Bütçe Artışı: Yeni dönemde planlı bakım için ayrılan bütçe reel olarak 2,1 katına çıkarılmıştır.
• Akıllı Sayaç Etkisi: 1 Mart 2026'da başlayacak olan akıllı sayaç (PRO ve EKO modelleri) dönüşümü ile dağıtım şirketlerinin bakım maliyetlerini %30'a varan oranda düşürebilmesi öngörülmektedir.
Özetle, 2026 sonrası dönemde bakım periyotlarındaki en büyük değişim ormanlık alanlardaki hatların her yıl bakıma alınması ve denetim süreçlerine İHA teknolojisinin dahil edilmesidir.