Görmek, öğrenmek, alet kullanmak, insan konuşmasını anlamak, mantık yürütmek, iyi tahmin yapmak, oyun oynamak, amaç belirlemek ve plan oluşturmak vb. zekicedir. Yapay zeka ile uğraşanların amacı zekice faaliyetleri makinalara yaptırtmaktır. Yapay zeka ile doğal arasındaki fark makinalarla canlıların aynı sonuçlara farklı yollarla ulaşmalarında görülür. Yapay zeka yapamayacağı için biyolojik zekayı simüle etmeye uğraşmaz.
* * *
Yapay zeka alanında gelmiş geçmiş en önemli kişi Alan Turing’dir. Gelmiş geçmiş diyorum çünkü Turing ilk yapay zeka yazılımı 1937 yılında ELIZA ismi ile basına tanıttığında henüz yapay zeka deyimi kullanılmamıştı. (Bu ifade 1956 yılında ilk defa John McCarthy tarafından ortaya atıldı.) ELIZA daha sonra testlerde kullanılmaya başlandı. Normal zekalı bir kişi bir odaya alınıyor, başka odadaki gerçek ve sanal kişilerle yazışmaya başlıyordu. Alınan yanıtların insana mı, bilgisayara mı ait olduğu anlaşılamaz ise yapay zekanın başarılı olduğu kabul ediliyordu.
* * *
20. yüzyılın en önemli 100 kişisi arasında gösterilen Turing dahi bir 0matematikçidir. İkinci dünya savaşında Almanların şifrelerini kırmayı başararak savaşın gidişatını değiştirmiştir. Ancak İngiliz mahkemeleri eşcinsel olması nedeniyle Turing’i yargılar ve iki cezadan birini seçmeye mecbur bırakırlar; iki yıl boyunca kadınlık hormonları iğnesi yaptırmak veya hapiste kalmak. Turing ilkini seçer, kısa sürede göğüsleri büyür, vücudu deforme olur. Depresyona giren dahi matematikçi bir elmaya siyanür enjekte eder, yatağına uzanır, elmadan bir ısırık alır, uykuya dalar, bir daha da uyanmaz…
Apple logosunu Turing’i anmak için ısırılmış elma formunda seçmiştir.
* * *
Otomasyon alanında da Kalman filtreleri, Adaptif kontrol, Fuzzy (çok kişinin kullandığı bulanık kelimesini yakışık bulmuyorum) mantık, Model tabanlı kestirimci kontrol, genetik algoritmalar ile yapılan üretim çizelgeleme uygulamaları -öyle ifade edilmese de- tipik yapay zeka uygulamalarıdır. Yapay zeka pek çok uygulamada başarılı sonuçlar vermiştir. Örneğin çok sık karşılaştığımız sesli yanıt sistemi bir yapay zeka uygulamasıdır. Spor salonuna girerken karşılaştığımız iris veya parmak izi tanıma sistemleri de bir yapay zeka uygulamasıdır.
Son zamanlardaki yapay zeka çalışmaları makina öğrenmesi üzerinde yoğunlaşmıştır. Pek çok kişi konunun yavaş ilerliyor olmasından şikayetçi ise de kötüye kullanılan insan zekasından korunmayı da unutmamız gerektiği inancındayım. Ne de olsa makinaların zekası da ahlakı da onları programlayanlarınki kadar olacaktır.