2003 yılında yapılmış olan bir araştırma* dünya çapında 1 milyon dolardan fazla satan ilaçların üretim proseslerinde 500 milyon dolarlık tasarruf olanağı olduğu ortaya konmuş, bununla beraber o zamandan bu zamana bu potansiyeli kazanmayı sağlayacak anlamlı bir çalışma rapor edilmemiştir! Bu fırsatın değerlendirilmesi ilk cümlede belirtilen yararların yanı sıra bireylerin/ailelerin bütçelerinde de rahatlama yaratacaktır.
Literatürde proses iyileştirme ve tasarım çalışmalarını kolaylaştıracak en pratik yöntem “Çok Ölçekli Amaç Yönelimli Proses Geliştirme” adıyla bilinen ve tesisi “girdi-çıktı”, “tekrar işleme yapısı” ve “separasyon analizleri” ile ele alan böylelikle iyileştirme çalışmalarının öncelikli hedefinin ne olması gerektiğini belirlemeye yarayan yöntemdir.
Üç aşamadan oluşan yöntemin ilk analizi olan input-output karşılaştırması tesise giren hammaddeler ile tesisten çıkan ürünleri kıyaslayarak malzeme maliyetlerinin fiyat içindeki payını belirlemektedir. Pay yüksekse öncelikli hedefin hammadde kullanımının rasyonalizasyonu olması önerilmektedir.
Yöntemin ikinci analizi selektivite kayıpları ile reaktör kayıpları arasındaki ödünleşimi ölçen tekrar işleme yapısıdır. Proses sonucunda ne kadar daha tekrar işleme yapılması gerektiğinin, dolayısıyla reaktör verim düzeyinin anlaşılacağı bu çalışma prosesin iyileştirme çalışmaları listesinde reaktörlerin hangi sırayı alacağını belirlemekte, diğer deyişle reaktör performans düşüşleri varsa müdahale edilmesi önerilmektedir.
Separasyon sistemi analizi yöntemin sonuncu aşamasıdır. Bu aşamada reaktörler dışında kalan ekipmanların ve operasyon maliyetlerinin ürünlerin toplam maliyeti içindeki payı ortaya konmaktadır. Bulunan değer yüksekse iyileştirme çalışmalarında öncelik ekipmanların yenilenmesi/verimliliklerinin arttırılması yönündedir.
Birinci aşamadaki malzeme maliyetlerinin payının yüksekliği, ikinci aşamadaki reaksiyon veriminin düşüklüğü ve son aşamadaki operasyon performansının yetersizliğinin anlaşılması sektörün en iyi firmalarının değerlerine bakılarak anlaşılabilecek göreceli değerlerdir.
Her işletmede kaynaklar sınırlı, yapılması gereken çalışmalar çok sayıda olduğundan çalışmaları sıraya koymak, bunun için de öncelikleri belirlemek zorunluluğu vardır. Bu durumu anlatmak için yönetim dünyasında “iki tavşanı birden kovalayan hiçbirini yakalayamaz” deyimi kullanılır.
Doğru önceliklerle çalışan firmalar daha başarılıdırlar.
*Ka Ming, Chritianto Wibabo “Beyond Process Design: The Emergence of Process Development Focus” Korean Journal of Chemical Engineering 20 (5) 791-798 2003