Ancak nasıl bir uçağı havada durdurmak olanağı yoksa bir kimyasal prosesi de makineleri durdurur gibi acil stopa basarak durdurmak olanağı bulunmaz. Tehlikeli prosesler de tıpkı uçaklar gibi acil durumlarda yumuşak iniş yapmak zorundadırlar. Bu görevi üstlenmiş olan Acil Kapatma Sistemleri (ACS) icraatlarını DCS’leri kullanarak gerçekleştirirler. Bu nedenle de DCS sistemleri ile entegre ve interoperable çalışacak şekilde kurulurlar.
Bir ACS’nin yapısını incelediğimizde içinde çeşitli alt sistemler bulunduğunu görürüz. Bu alt sistemlerden biri basınç düşürme görevi görür. ACS vanaları kapattığı zaman tanklarda veya borularda basınç artışı meydana gelme olasılığı çok yüksektir. Yanabilir/patlayabilir akışkanların tehlike yaratmaması için rölyef vanalarının açılıp tahliyeyi başlatması gerekir. Bu gereksinim elbette güvenilirliği, hadi biraz daha teknik yazalım mean time to failure değeri çok yüksek vanalarla yapılmalıdır.
Gerek duyulduğunda ACS’nin tüm aktüatörlerinin görevlerini yapacağından emin olması için bir diyagnostik alt sistemin varlığı da zorunludur. Diyagnostik sistem öğelerin sağlığını kontrol eder, hem de bozulan enstrümanları, yük hatalarını, arızalanan modülleri anında saptayarak müdahaleyi başlatır. Burada Otomasyon Nisan sayımızda yazdığım yazılım ajanları yaygın olarak kullanılmaktadır.
Yapıları gereği fault tolerant olan ACS’lerin redundant kabloları epey zamandan beri fiber optik olanlardan seçilmektedir.
ACS sistemlerinin görevleri arasında sorunlu bölgenin elektriksek gücünü kesmek de bulunur. Bu yapıldığında acil durum generatörü ve yedek üniteler, pompalar devreye girer.
Bu konuyu ele almamızın bir nedeni de proses endüstrisinde ACS yönetmeliğinin yürürlüğe girmek üzere olmasıdır. Her prosesin ve tesisin farklı SIL düzeyi olduğundan ACS gereksinimin boyutlarının saptanabilmesi için ciddi bir analiz gerekmektedir. Açıktır ki gereken yere daha düşük düzeyde sistem almak kadar, gerekmediği halde gelişkin sistem almak da yanlıştır.
Ülkemizde bu konuda henüz yeterli uzman bulunmamakta. Yönetmeliğin vadesi gelmeden birkaç uzman yetiştirebilsek de tüm işleri yabancılara kaptırmasak memnun olacağım. bu konuda tesis yöneticilerimize de görev düşüyor. Uzmanlık yoluna iyi bir kılavuz olan IEC 61508 ile çıkmayı öneririm.
Şunu da asla unutmamak gerekir ki asıl değerli olan bir prosesi emniyetli biçimde durdurmak değil, onu hep emniyetli bölgede çalışır durumda tutmaktır. Zaten bu nedenle ACS prosesi yanlışlıkla kolay kolay kapatamaz.